Pokazywanie postów oznaczonych etykietą literatura. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą literatura. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 12 października 2010

Samuel Beckett "Molloy"


Fred Virdeh: Crippled though I was, I was no mean cyclist (A reference from Beckett's "Molloy")
2009
(źródło: http://terrykreiter.blogspot.com/)


Samuel Beckett – najbardziej gnostycki pisarz XX wieku

Znów zacząłem czytać Becketta. Dlaczego akurat teraz odczułem tę potrzebę? Do końca jeszcze nie wiem. W każdym razie, od ostatnich lektur moje życie obróciło się kilka razy wokół własnej osi, wzniosło się na inny poziom, bogatsze o kilka złudzeń i rozczarowań – a dawna literacka fascynacja nabrała całkiem nowego wymiaru! Po odfiltrowaniu całego śmieciarskiego kontekstu – taniego tzw. „nadwiślańskiego egzystencjalizmu”, marnych imitacji i ogranej stylistyki – okazuje się, że to nadal żywa i drapieżna, nowoczesna literatura! Wartka, wciągająca narracja, czarny, absurdalny humor, nihilistyczna, wywrotowa filozofia – wszystko w takim stężeniu, jakiego u współczesnych pisarzy trudno szukać. Nic dziwnego, że Beckett inspirował sytuacjonistów czy pisarzy beat generation, jak William S. Burroughs czy Alexander Trocchi...

Zapewne nie napiszę nic nowego – ale wiele zmieni, jeśli potraktujemy Becketta jako pisarza gnostyckiego. Wtedy jego „skrajny pesymizm” i nihilizm nabierają znaczenia jako formy ontologicznego buntu wobec niewolniczej kondycji ducha ludzkiego, uwięzionego w materialnym świecie. Zdeformowani, niepełni bohaterowie, często unieruchomieni w nieokreślonym miejscu, ostentacyjny turpizm, niepewność i brak wiedzy o własnej sytuacji, o świecie, wreszcie o samych wartościach… Wszystko to tworzy obraz człowieka jako ducha uwięzionego w materii, pragnącego uciec przez poznanie innego świata – a jednocześnie skazanego na wieczną niepewność i niejasność stawania się. Cóż, gnostycy – jako mistycy, nauczyciele i praktycy duchowi – starali się odnaleźć drogę ucieczki. Beckett jako artysta przedstawia jedynie sytuację, nie dając nam żadnych łatwych (w ogóle żadnych) rozwiązań, unikając jednocześnie doktrynerstwa. Dlatego ta literatura wciąż jest żywa, nie zamyka się w płaskich schematach i dogmatycznych trendach.

Wracając do tematu, literatura Becketta współcześnie zyskuje jeszcze na sile. Jego nihilizm i minimalizm stają się tym bardziej prowokacyjne, wywrotowe i krytyczne wobec naszych czasów przesytu, pluralizmu i częstokroć wymuszonej radości pięknoduchów oraz konsumentów. Tak więc czytajcie Becketta, wolne duchy, póki nie jest za późno!

„To dzięki niej poznałem miłość. Nazywała się chyba Rut, takie łagodne imię, ale nie jestem tego pewien. Może się nazywała Edyta. Miała otwór między nogami, nie, nie dziurę, jak sobie zawsze wyobrażałem, lecz szczelinę, no i wkładałem tam, a raczej to ona wkładała mój członek, nazwijmy to tak, męski, zresztą nie bez trudu, no i pchałem stękając z wysiłku, aż wytrysłem albo zrezygnowałem, albo też ona mnie błagała, żebym przestał. Zafajdana zabawa, moim zdaniem, w dodatku na dalszą metę nużąca. Ale przystawałem na nią dość chętnie, wiedząc, że to jest miłość, bo ona mi tak powiedziała”. (s. 59)

„Jak długo bowiem pozostawałem nad morzem, moje słabe punkty, stając się coraz słabsze, jak się należało spodziewać, stawały się takie w sposób niewyczuwalny. Tak iż byłbym w niemałym kłopocie, chcąc stwierdzić na przykład o dziurze w zadku, Patrzajcie, ona ma się o wiele gorzej niż wczoraj, można by powiedzieć, że to nie ta sama dziura w zadku. Przepraszam, że jeszcze raz wracam do tego wstydliwego otworu, żąda tego moja muza. Może należy w tym widzieć nie tyle wymienioną ułomność, ile symbol wszystkich ułomności przemilczanych przeze mnie, a godność tę zawdzięcza ona zapewne swemu centralnemu położeniu i swej właściwości łącznika między mną a pozostałym gównem,. Moim zdaniem ta dziurka jest zapoznana, nazywamy ją dziurą w zadku i udajemy pogardę dla niej. Ale czy nie jest ona raczej prawdziwą bramą istoty, której słynne usta byłyby w tym wypadku tylko wejściem kuchennym?” (s. 84)

Samuel Beckett „Molloy”. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1983

* * *

niedziela, 22 sierpnia 2010

China Mieville "W poszukiwaniu Jake'a"


"Jest taki sposób patrzenia na świat - ciągnęła - który pozwala czytać z rzeczy. Jeśli spojrzysz na mur ochlapany smołą albo na kupę starych cegieł... można je w pewien sposób przestać zauważać. Jeśli się zna ten sposób, można się im dobrze przyjrzeć i odczytać ich sens. Można ujrzeć dwie rzeczy, które do tej pory tkwiły w ukryciu tuż przed twoimi oczami - rzeczy, na które się patrzyło cały czas, wcale nich nie dostrzegając. Tyle że trzeba wiedzieć, jak to zrobić. - Zaśmiała się wysokim nieprzyjemnym śmiechem. - Tego ktoś cię musi nauczyć. Trzeba więc zawrzeć odpowiednie przyjaźnie. Ale nie można zawierać przyjaźni, nie robiąc sobie przy tym wrogów.
Żeby zajrzeć wgłąb, trzeba się odpowiednio otworzyć. To, na co się patrzy, należy zamienić w okno, przez które można dostrzec to, co chce się zobaczyć. To, na co się patrzy, powinno stać się czymś w rodzaju drzwi".

China Mieville, opowiadanie "Szczegóły" z tomu "W poszukiwaniu Jake'a"

* * *

"Dworzec Perdido" był hipnotyczny i wizjonerski, choć nieco patetyczny i rozdęty, "Blizna" dość oryginalna, ale trochę niemrawa (szczerze mówiąc, to jej za dobrze nie pamiętam), "Żelazna rada" - dla mnie najlepsza z cyklu powieści o Nowym Crobuzonym - liryczna i wywrotowa, pełnokrwista piracka ballada. Ale zbiór opowiadań "W poszukiwaniu Jake'a" jest absolutnie niezrównany! Lektura obowiązkowa dla wszystkich wielbicieli fantastyki, nowej grozy, urban fantasy i literatury metafizycznej. Uważam, że ten tomik można postawić na równi z opowiadaniami J.L. Borgesa i E.A. Poe. Zresztą zacznijcie czytać pierwsze opowiadanie, "W poszukiwaniu Jake'a", i już nie odłożycie tej książki na półkę, dopóki jej nie skończycie - dopóki ona nie skończy z Wami...

http://www.sklep.gildia.pl/literatura/139722-china-mieville-w-poszukiwaniu-jakea-i-inne-opowiadania


* * *

piątek, 19 marca 2010

J.G. Ballard


"Choć o tym nie wiedzieli, skromni mieszkańcy tego prowincjonalnego miasteczka byli w rzeczywistości egzotycznymi stworzeniami morskimi o pełnych snów mózgach wodnych ssaków"

J.G. Ballard "Fabryka bezkresnych snów"

http://www.ballardian.com/

* * *

wtorek, 2 marca 2010

Thomas Jeffrey "Listy z Hadesu. Punktown"


"Czyżby miejsca takie, jak fabryka stanowiły coś w rodzaju systemu podtrzymania życia Stwórcy? A przynajmniej pomagały ujarzmić i skupić Jego moc? Gdyby zostały zniszczone, czy zabilibyśmy Stwórcę? A gdyby On skonał... czy uwolnilibyśmy się, czy też jako Jego dzieci zginęlibyśmy wraz z Nim, bo Jego oddech nie nadymałby już złudnego balonu naszej pseudoegzystencji?"

Thomas Jeffrey "Listy z Hadesu"

omówienie:
http://katedra.nast.pl/ksiazka/4955/Thomas-Jeffrey-Listy-z-Hadesu-Punktown/

* * *

poniedziałek, 15 lutego 2010

Jeff VadnerMeer "Podziemia Veniss"


Jeff VanderMeer: "Podziemia Veniss"

Powieść mroczna i wizjonerska, w której poezja i horror łączą się z czarnym humorem.
Niezwykłe połączenie stylów i koncepcji: wirtualny świat i genetyczne modyfikacje, dark future i dark fantasy.
Najważniejsza jednak jest wartość artystyczna tej książki. Finezyjna narracja i mroczny liryzm.
"Podziemia..." są jeszcze bardziej chyba sugestywne, niż "Miasto szaleńców i świętów", które trochę grzęzło w grach z konwencją.

"Wojna Balzaka (nowela)":

"Jamie, wciąż tylko lekko zmęczona, odwróciła twarz od słońca:
- Dlaczego się zatrzymałeś?
- Dlatego - wychrypiał Balzak - że jesteśmy już w mieście...
Puste skorupy, łuski i muszle, tak samo martwe jak pozostałe po powodzi wydrążone, zmumifikowane trupy żółwi i szakali: idea "miasta" zredukowana do swych najbardziej podstawowych elementów, zbędne wykwity farby, szyldów, znaków drogowych, okien, wszystko to uległo korozji i odsłoniło pozbawioną ozdobników surową prawdę. Wypatroszone stanowiska ogniowe mierzyły lufami ku niebu, ale nie były w stanie obronić miasta przed jego prawdziwym nieprzyjacielem.
(...)
Ruszyli wprost ku sercu miasta. Budynki wdzierały się na autostradę, a pod ich stopami, przez pęknięcia w asfalcie i chodnikach, strzelały fiołki, turzyce i rozkwitające kaktusy. Wśród tych miniaturowych oaz przemykały anonimowe, szare jaszczurki toczące wieczną wojnę z miedzianymi, metalowymi skorpionami, które ścigały swój łup z mechaniczną wytrwałością. Ich elektryczne żądła bzyczały na wietrze wyładowaniami. Con Fegman pokazał im kiedyś jednego takiego skorpiona z otwartym pancerzykiem: pod stalową osłoną znajdowało się czerwone, tętniące krwią mięso". (s. 196)

recenzja:
http://ksiazki.polter.pl/Podziemia-Veniss--Jeff-VanderMeer-c20792
fragment:
http://www.esensja.pl/ksiazka/prezentacje/tekst.html?id=7700

* * *

poniedziałek, 1 lutego 2010

Margaret Atwood "Dobre kości"


Margaret Atwood: Mitologie intymne

Te króciutkie “obrazki poetyckie” niosą treści bardziej intensywne, niż długie powieści. To prawdziwe małe, alternatywne mitologie intymne.

Nieokiełznane, żywiołowe strumienie narracji zlewają się w nurty rdzennych, archetypowych opowieści. Źródłem jest obraz, czasem bardziej zmysłowy, niż fizjologicznie dosadne wizje różnych twórców transgresji – ta proza poetycka jest o wiele bardziej seksualna, niż np. „Wilgotne miejsca”, czy „Żądza” (o reszcie nawet nie wspomnę). Te drobne, intensywne obrazy, jak erotyczne fantazje, które czasem snujemy w świetle dnia, nakładają się na rzeczywistość, na naszą świadomość, jak woalki czy koronki – subtelnie, a przez to jeszcze silniej. Bo w sugestywności kryje się siła narracji.

Tak więc te sugestywne obrazy poetyckie nagle porządkują się, z magicznym rygorem, w alternatywne mitologie, opowieści założycielskie dla społeczności outsiderów. Świat widziany z punktu widzenia nietoperza (dla którego ciemność to życie, a światło to śmierć), plemnika, dziecka, albo owada. Najbardziej jednak liczy się zamiana symbolicznej wartości słów (i obrazów), a więc swego rodzaju symboliczna rewolta.

Oczywiście wszystkie te historie są kobiece, czasem w agresywny sposób. Ale jakoś mi to nie przeszkadza, bowiem wyczuwam w nich mądrą akceptację i szacunek dla innego oraz miłość do wszystkich istot. A przede wszystkim pokorę, która objawia się żywiołowym, ciepłym poczuciem humoru. Te historyjki są jak trawka wypalona podczas letniego poranka, jak wesołe, choć pełne szczerych emocji listy między kochankami, jak krótki, barwny sen podczas popołudniowej drzemki.


* * *

"A jednak świat wciąż nas zdumiewa; nie możemy się nim nasycić, nigdy nie mamy go dość; choć wysycha, choć jego światła często mrugają i gasną (tygrysy, żaby lamparcie, trójkątne ogony nurkujących delfinów), to my je gasimy, to my, gapiący się bez sensu. Gdzie przebiega granica między miłością a chciwością? Nigdy nie wiedzieliśmy; zawsze chcieliśmy więcej. Chcemy ogarnąć to wszystko, ostatni raz, pożreć świat wzrokiem.
To lepiej niż ustami, kochanie, znacznie lepiej".

Margaret Atwood: "Dobre kości". Bellona, Warszawa 2009.

Margaret Atwood, jej blog: The Year Of The Flood
Luminarium Margaret Atwood Page

* * *

czwartek, 14 stycznia 2010

Juli Zeh "Instynkt gry"


Jedna z najważniejszych (jeśli nie najważniejsza) powieści początku XXI w., przywraca wiarę w literaturę jako pierwszą i ostatnią instancję sądów etycznych, które nie budują dyskursów i nie kryją w sobie zarodków totalitarnych światopoglądów.
Juli Zeh pisze niezwykłym sugestywnym językiem sarkastycznych, paradoksalnych skojarzeń, buduje metafory cyniczne i ścisłe, jak cięcia skalpelem, albo jak beznamiętne, naukowe obserwacje zwierząt laboratoryjnych, poddanych okrutnym eksperymentom. Powieść odmalowuje środowisko elitarnego liceum im. Blocha w Bonn. W tym zamkniętym, małym świecie, jak w soczewce, zjawia się obraz naszej teraźniejszości, a także najbliższej przyszłości – zabieg znany z „Niepokojów wychowanka Torlessa” Roberta Musila, do którego autorka wyraźnie nawiązuje.
Na tle licealnego życia rozgrywa się historia dziwnego trójkąta. Nauczyciel, Polak Szymon Smutek zaprzyjaźnia się z niezwykłą, wyalienowaną uczennicą, Adą. W tym samym czasie w liceum pojawia się niebezpiecznie inteligentny, egocentryczny i amoralny chłopak o niejasnym pochodzeniu, Alev Al-Khamir. Razem z Adą tworzą parę abnegatów, lubujących się w zbijaniu z tropu nauczycieli i sprowadzaniu każdej wartości do zera. Ponieważ Smutek ze swoim tragicznym losem (jest biednym nauczycielem z Polski, który uciekł przed komunistycznymi represjami) pozostaje jedynym godnym nich przeciwnikiem (najbardziej „autentyczny” nauczyciel historii, Hoff, popełnia samobójstwo, skacząc z dachu, prostu pod nogi Ady), Alev rozsnuwa cały intrygę, aby wykorzystując Adę, szantażować Smutka.
Przemoc psychiczna i filozofia nietscheańska, miłość i molestowanie seksualne, abnegacja i nieszczęście składają się na tragedię, w której bohaterom przypada rola marionetek albo katatoników, poddawanych psychicznym elektrowstrząsom. Coraz mocniejsze uderzenia rzeczywistości wywołują coraz większe znieczulenie i rozpad psychiki. Emocje odpływają coraz bardziej wgłąb rozbitych, rozwarstwionych jednostek.
Mimo iż powieść opisuje tak skomplikowaną sytuację, w iście sędziowski, prokuratorski sposób stawia jasny wyrok na naszą współczesność: kiedy zanika jednoznaczny podział na dobro i zło, ludziom pozostaje tylko jedno: instynkt gry. Przymus gry obejmuje przestrzeganie i łamanie reguł, przewidywanie ruchów i strategii, a na koniec pozostawia jednoznaczny podział na wygranych i przegranych. Zasada moralnej nieoznaczoności. Powieść przypomina utwory R. Musila (do których świadomie i wyraźnie się odnosi); jest znacznie bardziej wyważona, niż „wściekłe” utwory Elfriede Jelinek; jest znacznie głębsza i humanitarna, niż prostacka czasem literatura Michela Houllebecqa. Głęboka i ważna lektura, pełna emocji i intelektualnych objawień.

Juli Zeh "Instynkt gry", WAB 2007.

środa, 6 stycznia 2010

China Mieville "Żelazna Rada"


China Miéville „Żelazna Rada”
(2004, tłum. pol. Tomasz Bieroń 2009)

Bodaj najlepsza z przetłumaczonych dotąd powieści tego angielskiego autora. Niezwykły, mroczny i pociągający świat Nowego Crobuzon tutaj, w tej książce został opisany z poetycką intensywnością. Ogromne, przytłaczające miasto pojawia się zaledwie dygresyjnie, i może właśnie dlatego jeszcze bardziej rozbudza wyobraźnię. Wszystkie rasy – ludzie, vodyanoi, khepri, ludzie-kaktusy – pojawiają się w sposób tak naturalny, że nagle czujemy się zadomowieni w tym dziwnym świecie o innym kalendarzu, innej kosmologii, innej fizyce i biologii.
Z totalitarnego miasta Nowe Crobuzon, miasta, które wykorzystuje „taumaturgię” i archaiczną technikę do kontrolowania swoich obywateli, wyrusza ekspedycja, która ma wybudować linię kolejową przez cały niezmierzony kontynent. Robotnikami w większości są prze-tworzeni, nieszczęśni przestępcy, którzy w ramach kary zostali potwornie okaleczeni genetycznymi i technologicznymi modyfikacjami ciała (ludzie połączeni z maszynami parowymi albo oszpeceni dodatkowymi organami). A jednak pracownicy buntują się, porywają pociąg i zaczynają szaloną wędrówkę przez niezbadany kontynent jako Żelazna Rada, pociąg wyzwolonych. Jednocześnie w Nowym Crobuzon wybucha rewolta przeciw metafizycznemu terrorowi milicji, skupionej wokół Szpikulca i Dworca Perdido, dwóch gigantycznych meta-budowli...
Wyobraźnia Miéville’a sprzeciwia się fizyce i biologii z fascynującą, czasem spotworniałą intensywnością godną literatury transgresji. Jednocześnie autorowi udaje się osiągnąć modernistyczną „wzniosłość”, poetycką kategorię estetyczną sprzeciwiającą się drobnomieszczańskiemu realizmowi. Groza, niezwykłość i wspaniałość wypływają z tych przerażających i zmysłowych obrazów, składając się na rewolucyjny monumentalizm, gniewność i buntowniczość tej wizji alternatywnej rzeczywistości. Wspaniała lektura.


Część Ósma: Przetworzenie, Rozdział Dwudziesty dziewiąty:
„Z resztek drewnianych podłóg, świadków czasów, kiedy ten dziedziniec był zamkniętym budynkiem, wyrastały cyklopowe mury, przy których czuli się jak kukiełki. Cała ich powierzchnia była pokryta spiralami. Rosnąca do góry gęstwina, wysoka jak baldachim. Niektóre helisy były zawikłane i splątane jak kępa jeżyn, inne podobne do najprostszych wzorów na muszli ślimaka. Tysiące. Owoc wielomiesięcznego trudu. Cutter wypuścił powietrze z płuc. Od samej góry ściany schodziła jedna czarna linia, przez las piktogramów. Spirala wskazująca to miejsce.
(...)
Spiral Jacobs wibrował, a wraz z nim powietrze wokół niego. Setki kształtów zaczęły się wypowijać z nicości. Cutter zobaczył mleczną plamę, kataraktę, która zbryliła się perystaltycznymi ruchami i przybrała postać upiornego trojnożnego stołka kuchennego, który wisiał nad czołem Jacobsa. Obok unosił się niespotykanie duży owad, kwiat, garnek, dłoń, świeczka, lampa – wszystkie zjawieńce, które straszyły nowe Crobuzon.
Wyglądały na niedogotowane, niedokończone i bezbarwne, Kiedy Cutter podszedł bliżej, zaczęły się obracać i nawzajem okrążać – niemożliwie skomplikowana interpretacja bezgłośnych spiralnych dróg. Nie zderzały się ze sobą i nie stykały, kręciły piruety wokół głowy Spiral Jacobsa. Wir zwykłych rzeczy, spotworniała codzienność.”

linki:
http://www.depauw.edu/sfs/interviews/mievilleinterview.htm
http://crookedtimber.org/category/mieville-seminar/
http://www.nplusonemag.com/fantasy-remade-china-mi-villes-new-crobuzon-novels

* * *

Kurt Vonnegut "Śniadanie mistrzów"


Kurt Vonnegut „Śniadanie mistrzów albo żegnaj, czarny poniedziałku!”

(wyd. 1973, tłum. pol. Lech Jęczmyk 1977)

Pożegnajcie złudzenia. Witajcie w rzeczywistości. Oto książka, która jest jednym wielkim znakiem zapytania. Działa jak substancja psychodeliczna: sprawia, że człowiek czuje się oddzielony od całego świata szklaną szybą, soczewką, która oddala od całego życia, kwestionuje każdą wiedzę. Jej perspektywa jest odległa, jak w książkach Wittgensteina, jej spojrzenie chłodne, jak w dramatach Becketta, jej bezkompromisowość przypomina pisarstwo Burroughsa. Kolejna lektura zmieniająca świadomość.
Oderwane akapity, beznamiętne opowieści, przypominające instrukcje obsługi świata dla nadwrażliwych kosmitów, do tego rysunki będące jakąś przewrotna parodią infantylnych rysuneczków z „Małego księcia” Saint-Exupery'ego. Cała książka jest zresztą dość okrutną drwiną z tamtej infantylnej książeczki.
Od tej powieści zaczyna się nowoczesna literatura D. Couplanda, W. Gibsona, czy Ch. Palahniuka. Książka, która zawiera w sobie tysiące innych książek, odbijających świat w coraz mniejszych fragmentach, jak lustra odbijające lustra, które odbijają lustra.

Rozdział 23:
„Dwayne Hoover czytał dalej: »Jest Pan otoczony kochającymi maszynami i nienawidzącymi maszynami, chciwymi maszynami i hojnymi maszynami, odważnymi maszynami i tchórzliwymi maszynami, prawdomównymi maszynami i kłamliwymi maszynami, wesołymi maszynami i ponurymi maszynami – czytał. – Jedynym ich zadaniem jest prowokować Pana na tysiące możliwych sposobów, żeby Stwórca Wszechświata mógł obserwować Pańskie reakcje. Uczucia i rozumu mają nie więcej niż szafkowy zegar.
Stwórca Wszechświata chciałby obecnie przeprosić nie tylko za kapryśne i natarczywe towarzystwo, na jakie był Pan narażony w czasie trwania eksperymentu, lecz również za brud i smród na samej planecie. Stwórca tak zaprogramował roboty, żeby nadużywały jej przez miliony lat, żeby przypominała trujący, zgliwiały ser, kiedy Pan się tam znajdzie. Postarał się również, żeby była rozpaczliwie zatłoczona, tak programując roboty, by niezależnie od swojej sytuacji życiowej pożądały stosunków płciowych i uwielbiały dzieci ponad wszystko prawie na świecie«”.

I moje ulubione zdanie (Rozdział 21):
„Jego stara przyjaciółka Anonimowość była znowu u jego boku i we dwójkę usiedli obok stolików mojego i Hoovera”.

Polska strona nt. K. Vonneguta:
http://www.vonnegut.art.pl/

* * *

poniedziałek, 23 listopada 2009

Belen Gopegui "Zdobywanie powietrza"

"Mieć czy być, ale być ojcem oznaczało mieć syna, być magistrem, mieć tytuł, być człowiekiem, mieć ręce, nogi, mózg, język serce. Choć mógł odebrać matce Marty porcelanowy serwis, nigdy nie mógłby odebrać jej doświadczenia posiadania go. Kontynuować życie, powiedział sobie, przyjmując istnienie nie jako aksjomat, ale jako to, co nas tworzy".

"Mamy mało czasu, Marto. Jakieś czterdzieści pięć lat, jeśli odrzucimy dzieciństwo i starość. Trzeba się uczyć, zdobyć mieszkanie, pracę, pieniądze, dostarczyć radości ciału, poznać różne rzeczy. Dobrze jest nie zagubić się, myśląc, że to, co się dzieje, nie dzieje się "naprawdę", że ten świat nie jest "naprawdę" światem".

Belen Gopegui: "Zdobywanie powietrza", Rebis, Poznań 2009

* * *

czwartek, 30 kwietnia 2009

Borys Pasternak "Doktor Żywago"

Borys Pasternak „Doktor Żywago” (1958)

Książkę tę powinni przeczytać wszyscy, którzy chcą (i którym wydaje się, że wiedzą jak) zmieniać świat. Bowiem „Doktor Żywago” odpowiada jasno: świat można naprawić w jeden tylko sposób – żyć najlepiej jak się potrafi, z pokorą podejmować codzienny trud drobnych i bezimiennych, heroicznych czynów. Większość ludzi pragnie organizować życie na nowo, budować od nowa świat, wywracać wszystko do góry nogami i „przygotowywać do życia” siebie, a szczególnie innych – a to dlatego, że zwyczajnie nie potrafią żyć w zgodzie ze światem. Poniższe zdanie powinno wisieć w każdej instytucji kultury, w każdej pracowni, czy gabinecie tzw. pracownika kultury:
„Obojgu było jednakowo niemiłe wszystko, co jest fatalnie typowe we współczesnym człowieku, jego wyuczony entuzjazm, krzykliwa wzniosłość i owa śmiertelna przyziemność, którą tak starannie rozprzestrzeniają niezliczeni pracownicy nauki i sztuki po to, by geniusz nadal pozostawał wielką rzadkością”.

Historia Jurija Andriejewicza jest tyle historyczna, co i naturalna; stanowi jednocześnie uniwersalną biografię człowieka uwikłanego w historię, jak i całkiem osobistą opowieść o wrażliwym mężczyźnie stającym wobec zagadki życia i świata.
Historia to zgiełk ludzkich głosów, potężniejących w coraz bardziej nieludzką falę dekretów wojennych, ustaw i praw, które niszczą naturalny cykl życia. Ten zgiełk obejmuje zarówno intymne szepty, jak i gromkie przemówienia, czy natchnione, pełne ognia monologi doktora i jego przyjaciół. Większość wydarzeń, które dzieją się w powieści, poznajemy za pośrednictwem tego zgiełkliwego chóru, plotek, anegdotek i opowieści, które ludzie przekazują sobie z ust do ust. Szepty w pokoju śmiertelnie chorej, filozoficzne dialogi i pełne kolorytu plotkarskie rozmowy Rosjan splatają się w barwną tkaninę tej opowieści. Pogłosy wielkiej eksplozji.
Ale poniżej nurtu historii płynie głębinowy nurt natury i ducha, ujawniający się w naszym życiu za pośrednictwem symbolu. Tajemniczego znaku, który odnosi się do tego czegoś, co zniknęło, do tego czegoś, co jest niewidzialne, do tego czegoś, co znika w momencie, kiedy chcemy to coś uchwycić, a co wiąże się z samą materią ducha i rzeczywistości. Czasem jest to rozbłysk na szybie okiennej, czasem poszum kołyszących się drzew w lesie, a czasem czyjeś zamyślone spojrzenie. W życiu doktora Żywagi takimi symbolami są ludzie, których spotyka na swojej drodze: Lara, głuchoniemy chłopak w pociągu, Strielnikow. Obcy ludzie stają się kamieniami milowymi na drodze życia, albo tajemną siłą sprawczą, wysłannikami losu. Jak pisze Żywago w swoich notatkach:
„Może w każdym życiorysie obok działających w nim osób musi uczestniczyć nieznana, tajemnicza siła, postać niemal symboliczna, która przybywa na pomoc nie wzywana, a w moim życiu rolę tej dobroczynnej, ukrytej sprężyny gra mój brat Jewgraf”.

A odpowiedź na te wszystkie sygnały? Zawsze powinna być inna, zawsze niespodziewana:
„To dobrze, kiedy człowiek zawodzi nasze oczekiwania, kiedy nie odpowiada z góry powziętym wyobrażeniom. Typowość to koniec człowieka, to wyrok na niego. Jeżeli nie da się go podciągnąć pod żaden wzorzec, jeżeli nie jest typowy, to znaczy, że spełnia przynajmniej połowę wymagań, jakie się stawia człowiekowi. Jest panem samego siebie, zdobył już szczyptę nieśmiertelności”.


* * *

poniedziałek, 20 kwietnia 2009

E. Wnuk-Lipiński "Mord założycielski"


Edmund Wnuk-Lipiński „Mord założycielski”
(1986-1987, wyd. 1989)

Książka prawdziwie fantastyczna. W sensie treści i formy, czy może raczej wątku i osnowy. Tak sama fabuła, jak i cała dekoracja, noszą na sobie specyficzny rys epoki, lat 80. XX w., kryzysu nowoczesności. Jakby socrealistyczny William Gibson z lekką paranoją polityczną; nad całą powieścią unosi się nastrój szaleńczej nostalgii opakowanej w krzykliwą tandetę.
W tej krótkiej książce o sensacyjnej fabule, autorowi udaje się pokazać przekrój przez całą strukturę społeczną. Brzmi to nieciekawie, ale bynajmniej nie są to suche opisy z podręcznika. Autor stosuje zasadę naturalistyczną: zobaczyć świat oczami bohatera – sportowca, super-zawodnika, członka służb specjalnych, żulicy wyjętej spod prawa itede. I tak ukazane jest od wewnątrz całe społeczeństwo wyspy Apostezjon z roku 2044, wszystkie „klasy” – pokorni, lovittci i temporyści (trwacze) - oraz władcy – specjaliści i siły tebeków. Mamy nawet sugestię, dotyczącą przyczyn tego stanu rzeczy – czy wyspa nie jest jakąś kolonią ocalałą z epidemii aids, które pobrzmiewa w przekleństwach, jak diabelskie zło?
Mimo, czy raczej obok założeń szacownego autora, wartości historycznej tej powieści, przekazuje ona przede wszystkim obraz mentalności lat 80. XX wieku. Szczególnie w tych momentach, które dla ówczesnego czytelnika i autora były „przezroczyste”, „neutralne”. Takie wyrażenia, jak „duperele”, „złoją nam tyłki”, „panie władzo” najlepiej o tym świadczą. Ciekawe, jak wygląda świat wyobrażony z lat 80. Przede wszystkim, wszystko się psuje, albo może raczej – nie działa tak, jak trzeba. Uniformizacja, homogenizacja i technicyzacja prowadzą do świata nieczułego, zimnego i popsutego, pewnie też zaśmieconego, choć o tym się nie wspomina. Psują się wideocomy, ekwiparty, słowaki i dystrybutory żywności – przedmioty nowoczesnej codzienności. Ważną kategorią tej rzeczywistość jest nietrwałość i jednorazowość. Najlepiej wyrażają ją kombinezony, jednorazowe ubrania o narzuconych krojach. Ten świat jest stworzony z papki i idzie na przemiał. Największym, zagrożeniem fizycznym, najgroźniejszą bronią jest działko udarowe, które dosłownie mieli wszystko na proszek, włącznie z umysłami.
Jednocześnie jest to świat zdziczałych emocji – po drugiej stronie stoją lovittci: wyrzutki, margines tego społeczeństwa, który reprezentuje zdziczałą różnorodność, zwierzęcość i spontaniczność. A jak ona wygląda? Żądze, nałogi i mechaniczny seks (za przydziały), albo chciwość (Szczotka zdradza Wargacza z takiej właśnie tępej chciwości), albo przemoc. Warto wspomnieć, że sceny przemocy i walki są wyjątkowo dokładnie opisane, nawet jeśli nieco sztuczne (w dawnym stylu, westernów i filmów wojennych).
Jednak fabułą rządzą okrutnie logiczne posunięcia taktyki walki miejskiej – w kluczowej scenie bohaterowie poruszają całymi oddziałami, jak pionkami na szachownicy. To polityczne myślenie jest charakterystyczne dla epoki. Struktury społeczne, globalne przemiany. Co zrobić, jeśli struktura staje się nie coraz bardziej sztywna, ale coraz bardziej elastyczna? To chyba chciał pokazać Wnuk-Lipiński, kiedy opowiadał, jak z chaosu po rozpadzie porządku, wyłania się nowy porządek, którym rządzą coraz lepiej przystosowane jednostki, jeszcze więksi oportuniści.

* * *

sobota, 21 marca 2009

Jim Butcher: "Pełnia księżyca"


Jim Buther: „Akta Harry’ego Dresdena, 2: Pełnia księżyca”

Tym razem mag Harry Dresden ma do czynienia z całą watahą wilkołaków. Nie ma sensu streszczać tak wartkiej fabuły. Czasu jest zaledwie tyle, by zapisać kilka dygresji.
Odmienność zwierząt i ludzi: różne wersje możliwych zachowań, zależnie od różnych zmysłów. Mężczyzna przemieniony w wilka, wilczyca w przebraniu człowieka. Wszystkie możliwe rodzaje transgresji. A pośród nich niepokorny charakter maga, jego niska samoocena i spustoszenia, jakich w efekcie dokonuje.
Wywrotowa filozofia życia, która bierze się z ciężkich doświadczeń życiowych. Dresden spotyka się z różnymi ludzkimi bestialstwami, niesprawiedliwościami losu i paradoksami – ci, którzy zaglądają mu w oczy, a więc i w głąb duszy, twierdzą, że widzą piekło.
Realizm fabuły i postaci, charakterów. Moralna przewrotność, moralna ironia: źli policjanci, dobrzy gangsterzy, mocne kobiety, słabi mężczyźni. Współczucie u zwierząt, bestialstwo ludzi. Trybalizm gangu młodocianych wilkołaków.
I tak dalej, i tak dalej.

* * *

"London. A Pilgrimage"


G. Dore: "London. A Pilgrimage"

Pytania do czytelnika


Literatura tylko wtedy będzie literaturą, jeśli postawi Ciebie, Drogi Czytelniku, wobec choćby jednego z tak zwanych Wielkich Pytań:
- Jak zaczął się Wszechświat? Dlaczego istniejemy?
- Skąd przychodzimy? Kim jesteśmy? Dokąd zmierzamy?
- Czym jest Miłość? Czym jest Śmierć?
- Jaka jest natura (Jakie są natury) rzeczywistości?
- Jaka jest natura Dobra? Jaka jest natura Zła?
Osobiście uważam, że nie ma skończonej listy tych pytań. A które z nich jest to "wielkie", fundamentalne – podpowie Ci intuicja. Wiesz dobrze, kiedy się odzywa, więc nie zadawaj mi pytań, czym jest. Jest najbardziej niezbywalną, choć może też niedefiniowalną cechą człowieka, tak jak jego styl i gust. Jest czymś więcej niż jego charakter. Tak, intuicja, styl i gust składają się na Twoje przeznaczenie.
Nie wierz różnego rodzaju fałszywym prorokom, którzy powiedzą ci, że odpowiedzi na te Pytania jest tyle, ile jest ludzi. Odpowiedź jest jedna, choć różni się nieznacznie dla każdego z nas. Jest jedna, ale odkryjemy ją dopiero na końcu naszej przygody.

* * *

Nie odkryjemy jej w jednym, poszczególnym życiu. W naszym, indywidualnym, cząstkowym życiu ważne jest zadawanie tych pytań. Ale nie stawianie na nie odpowiedzi. Poszukiwanie nowych cząstkowych rozwiązań, które dopiero zebrane razem stworzą heksagonalną kopułę sklepienia naszej kultury. Literatura to proces, a nie produkt, czy rezultat sprzedaży. Słowa stają się w twoim umyśle, „rozświetlają obrazy w mroku”. Sztuki plastyczne istnieją materialnie, muzyka się dzieje. A literatura cały czas staje się, wraz z rosnącym zrozumieniem czytelnika. Dopóki staramy się współodczuwać, dopóty poszukujemy odpowiedzi na postawione pytania.
Wracając do pierwszej myśli, literatura tylko wtedy jest prawdziwą literaturą, kiedy zadaje jedno z tych Wielkich Pytań. Czytając książkę, spytajcie sami siebie, czy stawia takie pytania, czy zmusza was do szukania odpowiedzi. Jeśli nie, czytajcie dalej. Warto czymś zaostrzyć apetyt w oczekiwaniu na prawdziwy pokarm dla ducha.

* * *

wtorek, 10 lutego 2009

Dzieci Czasu

(okładka)

John Crowley: "Małe, duże". Nowy Jork 1981, Stawiguda 2008.

„Różnica - jak napisała dawno temu [Ariel] Hawksquill w jednej z marmurowych ksiąg zapełnionych jej leworęcznym pismem, które stały bądź leżały na długim, oświetlonym stole w gabinecie – między starożytną a nowożytną koncepcją natury polega na tym, że w koncepcji starożytnej szkieletem świata był czas, w nowej zaś jest nim przestrzeń.
Jeśli spojrzy się na koncepcję starożytną poprzez pryzmat nowej koncepcji, dostrzeże się absurdy: morza, których nigdy nie było; światy, które rzekomo rozpadły się na kawałki i zostały stworzone od nowa; całe mnóstwo niemożliwych do zlokalizowania drzew, wysp, gór i wirów. Ale starożytni nie byli głupcami ze słabym zmysłem kierunku, tylko że to, na co patrzyli, to nie była Orbis Terrae. Kiedy mówili o czterech elementach świata, nie mieli na myśli czterech konkretnych miejsc. Chodziło im o cztery powtarzające się sytuacje, równo oddalone w czasie, mieli na myśli zrównanie dnia z nocą i przesilenie dnia z nocą. Kiedy mówili o siedmiu sferach niebieskich, nie mieli na myśli (dopóki Ptolemeusz niemądrze nie spróbował ich narysować) siedmiu konkretnych ciał niebieskich w kosmosie, lecz koła zakreślone w czasie poprzez ruch gwiazd. Czas – obszerna siedmiopiętrowa góra, gdzie grzesznicy Dantego czekają na wieczność. Kiedy Platon mówi o rzece opasującej Ziemię, rzece, która znajduje się gdzieś w przestrzeni (zatem nowa koncepcja zachowa i to) i również gdzieś we wnętrzu ziemi, to chodzi mu o tę samą rzekę, do której, według Heraklita, nie można wejść dwa razy. Jak światło lampy, falujące w ciemności, stwarza w powietrzu niewyraźną świetlista figurę, której istnienie trwa dopóty, dopóki światło dokładnie powtarza swój ruch, tak i wszechświat zachowuje swój kształt dzięki powtórzeniom: wszechświat jest cielesnym odbiciem czasu. I w jaki sposób będziemy postrzegać ten cielesny kształt czasu, w jaki sposób działać w jego obrębie? Nie w taki, w jaki postrzegamy odległość, stosunek, kolor i kształt – cechy przestrzeni. Nie poprzez pomiary i badania, ale w taki sposób, w jaki postrzegamy trwanie, powtarzanie i zmienność: dzięki Pamięci”.

John Crowley: „Małe, duże”, tłum. Beata Horosiewicz. Stawiguda 2008, s. 423


* * *

piątek, 30 stycznia 2009

Powtarzalność masek w "Golemie"

(okładka)

Gustaw Meyrink „Golem”
, Kraków 2004 (Lipsk 1915)


2.

Najciekawsza jest w tej książce, jak myślę, powtarzalność niejasnych sytuacji. Wielokrotne dochodzenia, które bohater prowadzi z wnętrza własnej samotności, narracja jest przecież pierwszoosobowa. Jako Atanazy Pernat musi cały czas śledzić swoje zapomniane wspomnienia, a w ostatniej chwili oddaje przecież nawet własne nazwisko, wraz z kapeluszem.
Wszystkie niepewne fakty istnienia muszą zostać powtarzane, niezależnie od tego, że bohater odtwarza swoją drogę, uciekając przed Aronem Wassertrumem. Drugi równoległy bieg opowieści, to walka studenta Charouska z Wassertrumem. Na tym społecznym planie każda osoba ma określone znaczenie dla Atanazego Pernata, a zarazem odzwierciedla się w innej osobie dramatu, swoim przeciwnym aspekcie. W doświadczeniach egzystencjalnych i na planie metafizycznym, przez mistrzem Pernatem stoją przecież naprzeciw: Aron Wassertrum – Szemajah Hillel; Angelina – Miriam; student Charousek - lekarz Wassory. Dualizm, wyraźni antagoniści, jakby różne aspekty tych samych stanów bytu. Czy można by to przyrównać do układu sefirotów? Zapewne tak...
Ale to jeszcze nie koniec.

Myślę, że nie jest to jednak historia o wspólnej nieświadomej duszy. (W wolnej chwili streszczę inne interpretacje.) Ale raczej historia o różnych poziomach prawdziwości istnienia. Golem jest dla nas sztucznym istnieniem, pozbawionym iskry prawdziwego żywota, ale takimi samymi glinianymi golemami jesteśmy także i my, ludzie, z punktu widzenia archaniołów, a tym bardziej hebrajskiego Stworzyciela, Jahweh, wobec niego też jesteśmy sztuczni. Przecież zgodnie z księga Sefer Jecirah, Adam został stworzony z liter alfabetu.

Wreszcie nie zapominajmy o planie egzystencjalnym, osnutym na tle życia miejskiego. Jego charakter wyznacza motyw zagubienia się w mieście.
Podsumujmy więc: „Golem” jako maska bezimienności miasta?
Powtórzenie „Golema” przeciw prawu (ludzkiemu) i naturze jednocześnie. (G. Deleuze)
Nie sztuczność, ale różne poziomy prawdziwości istnienia. (por. „Według łotra” A. Wiśniewskiego-Snerga).
Otchłań jako podziemny labirynt, szkatułkowa czynszówka. „Umysł zawiera w sobie wszystko, czego jest środkiem” pisze John Crowley w „Samotniach”. Ten niejasny dla samego siebie mechanizm, czyli umysł, pozwala duchowi fizycznie odciskać swoje duchowe kształty w bezimiennej materii. W ten sposób powstają różne poziomy aspektów duchowości, coraz gorsze odbitki ducha.
A na zewnątrz biały szum ulicy.

* * *

niedziela, 25 stycznia 2009

Gnostycka powieść Meyrinka


(przednia i tylna strona obwoluty)

Gustaw Meyrink „Golem”, Kraków 1958 (Lipsk 1915)


1.

Jeśli blogi to wyraz samotności, to aby samego siebie sprowokować, poczynię nieco cyniczną, kpiarską uwagę na samym początku:
W pewnym momencie chwyciłem się na myśleniu o tym, jaka to dziwna sprawa, śledzić fabułę książki, której bohaterowie w pewnym momencie nie mogą zadzwonić do siebie z telefonu komórkowego. Ich samotność jest ostateczna.
Czytałem właśnie "Golema" Gustawa Meyrinka (1915), rozdział [9.] "Strach". Atanazy Pernat nie może zawiadomić Szemajaha Hillela, z podziemia pod żydowskim gettem w czeskiej Pradze, aby tamten schował listy Angeliny. A sprawa jest śmiertelnie poważna, bo Wassertrum już węszy na poddaszu. Pozostaje jedyne rozwiązanie, wyjść z tamtego pokoju żywym, bez świecy i sznura. Ale jak, jeśli losy złowieszczo się zazębiają, a w ciemności gubi się jedyne wyjście do własnego pokoju? W „Golemie” Meyrinka poznajemy mroczne mechanizmy życia miasta z bardzo bliska. Zwykle przez straszne sekrety kilkorga osób. Wszak tandeciarz Wassertrum rządzi bodaj całą żydowską dzielnicą.
Jest jakieś przejaskrawienie w przedstawieniu tych niejasnych intryg i ciasnych kamieniczek praskiego getta. Rzeczywistość wykrzywia się groteskowo. W pełnej napięcia, klaustrofobicznej scenie, mistrz Pernat ma wrażenie, że zza drugiej strony ściany ktoś nasłuchuje równie czujnie jako on. Czy może on podsłuchuje sam siebie? Lustrzane odbicie po drugiej stronie? Żadnej otchłani?! Przechodzimy po prostu z jednego małego pomieszczenia do drugiego. (Jak w filmie „Cube”!)
Różnej wielkości i złożoności klucze pasują do różnych poziomów bytu. Czy bohater odkrywa stare szmaty, czy samego siebie z początku powieści? w tym zamkniętym pokoju, który łączy się jedynie z jego własnym, ciasnym korytarzem, jakby przekopanym w materii?
Jeżeli poznanie to gra, to jakie są praktyczne wnioski? Tak jak istnieją różne poziomy, tak i różne hasła, klucze, które je otwierają. Być może dla każdego inny. Czy Mistrz Atanazy nie jest marionetką, pałubą, kukiełką ich wszystkich, choćby swojego przyjaciela Hillela, który przesunięciem ręki przed jego oczami sprowadza nań głęboki sen?
Ale to jeszcze nie koniec.

* * *

czwartek, 15 stycznia 2009

"The House of Hunger": Afrykańska transgresja


Dambudzo Marechera „The House of Hunger” Johannesburg 1978


Już dawno nie czytałem książki równie soczystej i cierpkiej. Dawno nie miałem do czynienia z równie gwałtowną eksplozją namiętności i gniewu. Od dawna nie trzymałem w rękach książki równie żywotnej jak ta, wijącej się w rękach jak dziki kot, który próbuje się wyrwać. Jej treść rzuca się do oczu i kąsa łydki. Uczepia się kolan, jak żebrzące rumuńskie dziecko. Oczarowuje i okrada z poczucia samozadowolenia, niczym stara Cyganka. Wwierca się w pamięć, jak odgłos odrzutowca. A czasem wręcz żenuje emfazą i przesadą, jakby nie na miejscu w naszej zrównoważonej, mieszczańskiej kulturze.
„The House of Hunger” Dambudzo Marechery opowiada o prawdziwej Afryce, współczesnej i historycznej, biednej, głodnej i pijanej. Nie ma tam pięknych krajobrazów i wiosek zamieszkałych przez malowniczych wojowników. Są za to baraki z blachy falistej, podejrzane knajpy, poczekalnie autobusowe, samoobsługowe pralnie i zabałaganione biura. Kradzieże, bójki i strzelaniny są tam na porządku dziennym. Nawet student anglistyki nosi nóż w kieszeni. Najważniejszym przedmiotem życia codziennego nie jest totemiczna maska, ale... plastykowa miska. Można w niej prać, myć się, nosić wodę, wreszcie podstawiać ją pod dziury w dachu. Współczesna dla Marechery Afryka to kontynent biedny, ale pełen twórczego potencjału i żądzy życia. Pokolenie Marechery chce się uniezależnić od plemiennej przeszłości, skorumpowanych urzędników i policjantów, ale także od „oświeconej” pomocy białych demokracji. Chce stanowić samo o sobie.
Brutalność tego życia jest dla nas trudna do pojęcia. To, co Marechera opisuje ze swego rodzaju czarnym humorem, dla nas jest dość drastyczne. Podpalanie kota dla zabawy, pobicie ciężarnej kobiety, pijacy regularnie wpadający pod pociągi, powszechne choroby weneryczne. Oczywiście trzeba pamiętać, że książka została napisana w 1978 roku, w czasach dość gwałtownych wydarzeń na całym świecie. Taki „brutalizm” był wówczas jak najbardziej na czasie. Jednak to co dla Marechery było codziennością w ówczesnej Rodezji, w naszej rzeczywistości jest szokujące.
Nie tylko naturalizm sprawia, że “The House of Hunger” nawiązuje do najlepszych wzorców literackiej transgresji. Pierwsza nowela opowiada przede wszystkim o procesie wyzwalania, rodzenia się języka literackiego, w bardzo dosłowny sposób. Marechera porzuca swój ojczysty język shona na rzecz angielskiego. Co ciekawe, za to wyrwanie się spod patriarchatu każe go matka (ojciec zostawił ich dużo wcześniej).
Stylistycznie „The House of Hunger” przypomina zawsze namiętne, choć nierówne pisarstwo Henry Millera. Także i w tym, że dominuje nad nim świadomość wyczerpania struktur fabularnych, z jednoczesnym dążeniem do wyzwolenia nieskrępowanej narracji. Jednak, jak mówi jeden z bohaterów, afrykańskiej literatury nie można opisywać europejskimi pojęciami. My odkrywamy na nowo swoje narracje, a Afryka przypomina sobie swoje „oracje”.

Dambudzo Marechera: „The House of Hunger”. Heinemann, Johannesburg 1978.

* * *

czwartek, 8 stycznia 2009

Jim Butcher: "Front burzowy". Okultystyczny kryminał

(okładka)

Jim Butcher "Akta Harry'ego Dresdena" Nowy Jork 2000


Wbrew klasyfikacji wydawcy wcale nie mamy do czynienia z cyklem fantasy. „Akta Harry’ego Dresdena” to wyśmienity okultystyczny kryminał. Znajdziemy w nim wszystkie cechy powieści kryminalnej w stylu Raymonda Chandlera: barwne wizerunki postaci, wielkie namiętności, zagadkowe morderstwa, a nawet zdystansowanego bohatera o sarkastycznym poczuciu humoru.
Na tym co prawda podobieństwa się kończą. Bowiem Harry Dresden to prywatny detektyw, a jednocześnie... mag, którego wiedza i zdolności służą rozwiązywaniu tajemnic paranormalnych zbrodni, nawiedzających współczesne Chicago. Obok (a może wewnątrz) ponowoczesnego miasta znajduje się Nigdynigdy, tajemna kraina nadnaturalnych bytów i mocy. Jednak „Akta...” nie są bynajmniej jakąś postmodernistyczną parodią. Nigdynigdy i jego mieszkańcy ukazują się nam z naturalistyczną wręcz dosadnością: elfy są zarozumiałe, trolle to huligani, wampirzyce prowadzą luksusowy dom schadzek, a Biała Rada magów jest bezwzględna i konserwatywna.
„Front burzowy” byłby jednak książką, jakich wiele, gdyby nie szczególnie wnikliwe potraktowanie fenomenu magii. Sztuka magiczna nie jest tu jedynie liczbowym współczynnikiem, zmieniającym statystyki bohaterów, jak w grach RPG. Magia to prawdziwa, nawet jeśli hipotetyczna, nauka i sztuka. Jim Butcher opisuje ją z wyczuciem i znawstwem, z poetycką dokładnością i naukową wyobraźnią, a przede wszystkim z ogromną wrażliwością na sprawy ducha i duszy. W efekcie otrzymujemy pasjonujący fabularyzowany "grimoire" magiczny – bardziej prawdziwy, niż niejeden "okultystyczny" podręcznik magii.

Niech za dowód posłuży poniższy fragment:
„...Ktoś użył magii, by tak się stało. Ktoś użył magii, by skrzywdzić drugiego człowieka, łamiąc Pierwsze Prawo. Szlag trafi całą Białą Radę. Nie było to działanie złego ducha czy złośliwych bytów ani też atak jakiejś istoty zamieszkującej Nigdynigdy, w rodzaju wampirów czy trolli. Było to przemyślane i celowe użycie magii przez maga, istotę ludzką zdolną czerpać podstawową energię życia. To było gorsze niż morderstwo. Była to pokręcona, cholerna perwersja, jakby ktoś zatłukł kogoś innego na smierć płótnem Botticellego, posługując się pięknem dla kompletnej destrukcji”.
„Trudno to zrozumieć komuś, kto nie miał z tym do czynienia. Magia tworzona jest przez życie, a przede wszystkim przez świadomość, inteligencję i uczucia człowieka. Zakończyć czyjeś życie za sprawą tej samej magii, z której się ono zrodziło, jest czynem ohydnym, nawet kazirodczym”. (s.18)

Jim Butcher "Front burzowy. Akta Harry'ego Dresdena, tom I".
Roc Books, NY 2000.
Tłum. Anna Cichowicz. Amber, Warszawa 2004


* * *